.TUYLENME (HIRSUTIZM )
Tuylenme veya tiptaki adiyla hirsutizm kadinlarda siyah killarin olmamasi gereken yerlerde (biyik, cene bolgesi, gogus ve karin gibi) buyumesi ve artmasidir. Genel olarak ureme cagindaki kadinlarin yaklasik % 5-8 kadarinda tuylenme vardir.
Tuylenme genellikle bir hormon bozuklugundan olur ve cogunlukla da testosteron gibi erkeklik hormonlari artar. Ancak bu hastalarin onemli bir kisminda da kandaki hormon duzeyleri normal cikabilir.
Tuylenmenin en onemli nedeni kadinlarda killarin kandaki testosteron denen erkeklik hormonuna karsi hassasiyetinin artmasindan ileri gelir. Bu hormonlar yani killari artiran hormonlar (testosteron) kadinlarda ya yumurtaliktan ya da bobrekustu bezinden gelir. Eger killanma hizli bir sekilde gelisir ve ilerlerse nedenini mutlaka arastirmak gerekir. Cogu hastada altta ciddi bir neden olmayabilir.
Tani
Tuylenmesi olan kadinlarin cogunda ya hic hormon artisi yoktur ki buna tipta ‘’idiopatik hirsutizm’’ denir ya da polikistik over sendromundan kaynaklanir. Nadir olarak prolaktin hormonunun fazla olmasi, adrenal (bobrekustu) bezin fazla calismasi ve kullanilan bazi ilaclar tuylenme yapabilir. Bazen yumurtalik ve adrenal bezdeki bir tumor de asiri tuylenme yapabilir.
Tumor olan hastalarda killanma ani baslar, hizla artar, saclar dokulur, ses kalinlasir ve erkek tipi bir yapi olusur. DHEAS asiri yukselir. Teshis icin over ve adrenal bez tomografi yapilir.
Hirsutizmin tanisinda testosteron, androstenedion, DHEAS, 17 alfa hidroksi progesteron ve prolaktin hormonlarina bakilmalidir.
Tuylenmesi olan kadinlarin kan testosteronu yuksekse bunlarin % 65-85 kadarinda polikistik over vardir.
Adrenal bezlerin buyumesi varsa 17 hidroksi progesteron (OHP) duzeyi yuksek cikar. ACTH ignesi (Synacten) sonrasi 17-OHP konsantrasyonu >30 nmol/L olmasi 21-hidroksilaz enzim eksikligi icin tani kriteri olarak kabul edilmektedir.
Idiopatik hirsutizminin nedeni bilinmemektedir. Kil koklerinde kandaki testosterona karsi bir hassasiyet artmasi vardir.
Polikistik over sendromu olan kadinlarda tuylenme yaninda saclarda dokulme, akne, adet duzensizlikleri olabilir. Bu kadinlarda kilo alma ve seker hastaligi riski vardir.
Tedavi
Tedavi altta yatan nedene yonelik olur. Tedavide kozmetik uygulamalar ve ilac tedavisi ayni anda veya farkli zamanlarda gerekebilir. Genellikle her iki yaklasimdan da yararlanilmalidir. Kil uzaklastirici etkin uygulamalara ragmen henuz ideal bir tedavi metodu mevcut degildir. Tras onerilmez. Agda yapilabilir. En iyisi laser epilasyon yapilmasidir. Bu yontemlerin ilac tedavisi ile birlikte yapilmasi daha yararli bir yaklasimdir.
Hirsutizm tedavisi sabir gerektirir. Cunku kil follikullerinin yasam suresi 6 aydir. Bu nedenle ilac tedavileri ile etkinin gorulebilmesi icin en az 3-6 ay alinmasi gerekir. Hirsutizm genellikle ilac tedavisiyle 6-18 ay boyunca azalir ve daha sonra yeni bir durgunluk icine girer. Tedavinin etkinligini gosteren en onemli faktor hastanin kil almak icin ihtiyac duydugu surenin kisalmasidir.
Ilac olarak oral kontraseptifler, spironolakton, siproteron asetat, finasterid ve flutamid en sik kullanilanlardir. Polikistik over varsa metformin ilaci faydali olabilir.
Tuylenmesi olan bayanlar kilolu ise mutlaka kilo vermelidir. Kiloluluk tuylenmeyi artirmaktadir.