.MENOPOZ
Menopoz her kadinin yasaminda ortaya cikan ve adetlerin kesildigi donemdir. Menopoz bir hastalik degil normal bir durumdur. Menopoz genellikle 50-51 yaslarinda meydana gelir. Menopoz oncesi ve sonrasi donemlerde kadinlarda hormonal, psiklolojik degisiklikler meydana gelir. Ortalama olarak her kadin 30 yil menopozla birlikte yasar.
Menopozla birlikte kadinlarda ostrojen ve progesteron hormonlari azalir. Yumurtalik kuculur. Kanda FSH ve LH hormonlari artar.
Ostrojen azalmasina bagli olarak hizli vucut isisi degisiklikleri, sicak basmalari, ciltte incelme, cinsel organ ve memede kuculme egilimi olusur. Ostrojen azaldigi icin kalp hastaliklari sikliginda artma ve kemik erimesi riski ortaya cikar.
Sicak basmalari ostrojen azalmasindan dolayi olusur ve siddeti kadindan kadina degisir ve 2.5 yil sonra cogunlukla kaybolur. Sicak basmalari genellikle yuzde, boyunda ve goguste isi artmasi seklinde hissedilir ve siklikla da gece olur ve uykuyu bozar. Uyku bozuklugu yuzunden de bu kadinlarda yorgunluk, huzursuzluk, konsantrasyon bozuklugu ve psikolojik degiskenlikler olabilir. Sicak basmalari bazi kadinlarda menopoza girmeden yillarca once de baslayabilir. Sicak basmasinin nedeni kan damarlarinin genislemesi ve kanin cilt boyunca damarlara dolmasindan ileri gelir. Kisinin yuzu kirmizilasir ve birden bir sicaklik hissi olur. Bu his 1-5 dakika surer. Arkasindan cok soguk ve hatta islak bir his duyulur. Terler kuruyunca normale donulur.
Sicak basmalari icin oneriler:
Sicak yerlerden uzak durunuz ve hafif elbiseler giyiniz
Baharatli gidalar yemeyiniz
Yasaminizda stresten uzak durunuz, stres sicak basmalarini artirir.
Sicak basmalarinin en iyi tedavisi ostrojenle olur, ancak bu tedavi icin doktorunuza basvurmaniz gerekir. Ostrojen, antidepressan ilaclar, gabapentin ve baska ilaclar size verilir. Sicak basmalari icin kullanilan bitkisel ilaclardan soya urunleri, ginseng, dong quai, black cohosh ve keten tohumu kismen etkili olabilir. Ancak bunlarin da asiri alininca meme kanseri yapma riski olabilir. Cunku bunlarda bazi dokularda ostrojen gibi etki ederler.
Geceleri terlemelerin artmasi ve uyku problemleri yorgun ve gergin olmaya neden olur.
Ostrojen azalmasi nedeniyle vajinada kuruluk ve kasinti olur ve bu nedenle seks agrili olabilir. Vajinayi nemlendirici veya kayganlastirici kremler kullanilabilir. Vajinaya ostrojen kremleri de konabilir.
Kemik kaybi her yil % 1-2 dolayinda olur ve bu nedenle boy kisaligi ve kemik erimesi olur.
Menopoza bagli duygu durum bozuklugu varsa stresle mucadele etmeyi ogrenmeli, egzersiz yapmali ve psikolojik destek almalidir. Antidepressan ilaclar kullanilabilir.
Menopozla birlikte mesane problemleri de baslayabilir. Idrar yaparken agri, sik idrara gitme, idrar kacirma olabilir. Bunun nedeni ostrojen azalmasina bagli olarak mesane yakinindaki kaslarin incelmesidir.
Hormon (ostrojen/progesteron) tedavisi :
Menopoz donemdeki kadinlarda hormon (ostrojen) tedavisi kemik kaybinin onlenmesi ve kemik kitlesinin artirilmasi icin yararlidir.
Daha once yapilan cok sayidaki gozlemsel calisma sonuclarina gore hormon tedavisi menopoza bagli osteoporozun onlenmesinde en basta gelen tedavi yaklasimiydi.
2002 yilinda yapilan WHI isimli bilimsel calisma hormon (ostrojen) tedavisinin kirik riskini azalttigini gostermistir. Ancak, yine ayni calismaya gore bu tedavinin meme kanseri, koroner kalp hastaligi, pulmoner emboli (akcigere pihti atmasi), inme gibi olumsuz etkileri oldugu da saptanmistir. Bu olumsuz etkiler hormon tedavisinin kirik riski uzerindeki olumlu etkilerini golgelemis ve bu nedenle bircok kadin ostrojen tedavisini kesmistir. Bu calismada hormon tedavisiyle meme kanserinde %26, koroner kalp hastaliginda %29, inme olaylarinda % 41 ve akcigere pihti atmasi olaylarinda %113 artis oldugu gozlenmistir. Inme ve pihti atmasi gibi riskler ozellikle tedavinin ilk 1-2 yilinda belirgin olarak gozlenmistir. Meme kanseri riski ise 4. yildan sonra ve yaslilarda daha belirgin artis gostermistir.
Kalp ve Ostrojen/Progestin replasman Tedavisi (HERS) isimli bilimsel calismada koroner kalp hastaligi bulunan 2763 menopozdaki kadin uzerinde yapilan bir calisma olup, hormon tedavisinin kalp hastaligi riskinde artis yaptigini gostermistir. HERS calismasina gore ustelik kirik riskinde azalma da gozlenmemistir. Ancak, kirik riskinde azalma gozlenmemesi secilen hasta grubu ve calisma sekline bagli olabilir.
Siddetli menopoz semptomlari olan menopozdaki kadinlarda, ciddi bir risk degerlendirmesinden sonra, kisa sureli ( 5 yili gecmeyen) ve mumkun olan en dusuk dozda hormon tedavisi uygulanmasi dusunulebilir. Dusuk doz ostrojen (0.3 mg konjuge ostrojen veya 0.3 mg esterifiye ostrojen) iceren hormon tedavisi ile her ne kadar uzun sureli calismalarda guvenilirligi konusu aydinlatilmamis ise de, plasebo (yalanci ilac) kontrollu calismalarda kemik kitlesinde artis sagladigi gozlenmistir.
Dusuk doz ostrojen iceren transdermal (deriye bant olarak yapistirilan) ostrojen formlari vardir ve bu yolla uygulamanin da kemik kaybini onledigi gosterilmistir. Agizdan alinan ostrojenlerin aksine cilde yapistirilan ostrojenler pihtilasma faktorlerini olumsuz yonde etkilemezler.
Ostrojen ilaci kullanmadan once, kalp-damar hastaliklari, inme ve meme kanseri yonunden risk ve yararlari degerlendirilmelidir.
Yasam stili degisiklikleri de kalp damar hastaligi riskini azaltabilir. Bu amacla sigara iciminin engellenmesi, egzersiz ve alkol aliminin kisitlanmasi yararli olabilir.
Kalp damar hastaliklarinin azaltilmasi icin ayrica kolesterol dusurucu ilaclar, aspiririn ve tansiyon varsa tansiyon ilaclarinin kullanimi yararli olabilir.
Hormon Tedavisinin Faydalari Nelerdir ?
Sicak basmalari, gece terlemeleri ve vajina kurumasina faydasi olur.
Kemik erimesini onler.
Hormon Tedavisinin Riskleri Nedir ?
Kan pihtilasmasi, kalp krizi, inme, meme kanseri ve safra kesesi hastaligi riski artar. Rahimi olanlar sadece ostrojen alirsa rahim ici zari (endometrium) kanser riski artar. Progesteron alinca bu risk azalir.
Hormonlar en dusuk dozda ve en kisa surede kullanilmalidir. Ihtiyac olup olmadigi 3-6 yada bir kontol edilmelidir.
Menopozdaki Kadinlara Oneriler :
Daha aktif olun ve egzersiz yapiniz
Sigara icmeyiniz
Saglikli besleniniz ve kilo almayinixz
Kemik taramalrinizi duzenli yaptiriiz.
Kan basinci (tansiyon), kolesterol, kan sekeri kontrolleri yaptiriniz.
Menopozdaki Kadinlardan Osteoporoz Riski Olanlar Kimlerdir ?
Ince ve kucuk yapida olanlar
Kortizon ilaci kullanmis olanlar
Kalsiyum ve D vitamininden fakir bir diyetle beslenenler
Egzersiz yapmayanlar
Sigara icenler
Alkol cok icenler